Ezidilerin havarisi: Can İlhan Kızılhan

IŞİD’ten kurtarılan Ezidi kadınların ruhsal tedavilerinde önemli role sahip olan Batmanlı Prof. Dr. Can İlhan Kızılhan, Ezidi kadınlarının yaşadıklarıyla dünyadan koparıldığını söyledi.

Duhok Üniversitesi’nde 2 yıl önce açılan “Ruh Sağlığı ve Psikopatoloji” bölümü Prof. Dr. Can İlhan Kızılhan tarafından yönetiliyor. Batman doğumlu Prof. Dr. Jan İlhan Kızılhan, Almanya’dan Duhok’a gelerek ilk kez Kürdistan ve Irak’ta ruh sağlığı konusunda geniş kapsamlı bir eğitim vermeyi amaçladı.

New York Times’a konuşan Duhok Ruh Sağlığı ve Psikopatoloji bölümü öğrenci Ziyad Ahmed Beşir, IŞİD’den kurtarılan Ezidi Kürt kadını İnas’ın gözetmeni, İnas’ın sürekli intihar etmeyi düşündüğünü belirterek, “Yaşadıklarıyla karşılaştırılınca bu çok normaldir” dedi.

Ezidilerin Can’ı

Batman doğumlu 53 yaşındaki Kızılhan’ın büyükbabası Müslüman olmayı kabul etmeyince öldürülüyor. Türkiye’de 1971 askeri darbesinin ardından hiçbir şekilde Kürtçe konuşmaması konusunda uyarılan Can Kızılhan, 1973 yılında ailesiyle Almanya’ya yerleşiyor.

Bochum ve Washington Üniversitelerinde psikoloji öğreniminden sonra Los Angeles’te İnsan Hakları Projesi kapsamında psikolog olarak bilimsel çalışmalar yapan Dr. Kızılhan, kültürlerarası psikiyatri alanında 20 yıldır 180’i aşkın yaptığı bilimsel araştırma ve çalışmalarla çok sayıda ödül aldı. Villingen Schwenningen Sağlık Bilimleri Yüksek Okulu Psikoloji ve Göçmenlik Bölümü öğretim üyesi ve aynı zamanda Freiburg Albert Ludwigs Üniversitesi Psikoloji Enstitüsü Göç ve Rehabilitasyon Çalışma Grubu Projesi’ni yönetiyor.

Şimdiye kadar 25 kitap kaleme alan Dr. Kızılhan’ın “IŞİD’in psikolojisi” üzerine kaleme aldığı son kitabı Almanya’da en çok satan kitaplar arasında yer aldı.

2014’te IŞİD’in Şengal’e saldırısından 3 gün sonra Kürdistan Bölgesi’ne gelerek Ezidilerin soykırıma uğradığına dair Bild gazetesinde yayımlanan makalesiyle Alman siyasetçilerin dikkatini yaşananlara çekti.

Kızılhan, Baden Württemberg eyalet hükümeti tarafından 2015’te başına getirildiği Yardıma Muhtaç Kadın ve Çocuk Kontenjanı adlı proje kapsamında, IŞİD’in elinden kurtarılan bin 400 kadından bin 100 kadın ve çocuğun Almanya’ya götürerek tedavi olmalarını sağladı. Bu çabasından dolayı eyaletin liyakat nişanı ile de ödüllendirildi.

IŞİD’den kurtarılan tüm kadınların Almanya’ya götüremeyeceğini farkında olan Dr. Can Kızılhan, 2016’da Duhok Üniversitesi Rektörü ile görüşerek, Ruh Sağlığı ve Psikopatoloji bölümü kurarak, öğrencilere de mastır imkanı sağlanabileceği önerisinde bulunuyor. Program 2017 yılında Duhok Üniversitesi’nde hayata geçirildi. Bölümün mastır öğrencileri ilk mezunlarını bu ay verdi.

Gerçekten kopuş

Dr. Kızılhan, 8 yaşındaki Ezidi çocuk Midya’nın yaşadıklarından dolayı günde 20 kez baygınlık geçirdiğini belirterek, Avrupa’dan da çok sayıda kişi benimle iletişime geçerek Ezidi kadınların durumuna ilişkin sürekli bilgi istiyor” diyerek, sözlerine şunları ekledi:

“Kadınlar derin psikolojik yaralar almış durumdadır. Bazen bir hareket, bir koku ya da kağıt üzerinde gördükleri bir şey mağdurların baygınlık geçirmesine neden olabiliyor. Çünkü uğradıkları tecavüz olayları zihinlerinde canlanıyor. Bu kadınlar dünyadan koparıldılar.”

Ezidi kızı Midya’nın beyninde birçok şeyi hayal ettiğini belirten Ehlem Ferhan adlı psikolog da, şunları söyledi:

“Midya, yaşadıklarından dolayı kendi kendine konuşuyor. Sürekli kabuslar görüyordu. İlk önce Midya’nın şizofren olabileceğini düşündüm. Ama Dr. Kızılhan bana ‘Midyanın psikolojinin yaşadıklarından dolayı derin yaralar aldığını ve şizofren vakasının olmadığını’ söyledi. Onun yardımıyla Midya için bir tedavi süreci başlattık. Programın ilk aşaması ise Midya’nın benim yanımda oturarak sadece sorunlarını anlatmasıydı. İkinci aşamada ise Midya’ya oyuncak bir bebek alarak kafasındakilerini oyuncak bebeğine anlatmasını sağladık. Birkaç aydan sonra Midya’nın durumunda oldukça olumlu gelişmeler oldu.”

Doğulu hastaların tedavisi Batı’da

Mağdurların yüzde 80’i Batı’daki ülkelerde tedavi görüyor. Dr. Can Kızılhan 90’lardan itibaren ruhsal tedavi metodlarının doğuda hayata geçirmesi için büyük çaba sarfediyor.

Dr. Kızılhan, Almanya’da göçmenlerin ruh sağlığına ilişkin yaptıklarını tanıların yüzde 60’ının hatalı olduğunu savunuyor. Nedeni ise psikolog ve psikyatristlerin bölgedeki kültüre hakim olmamalarından kaynaklanıyor.

Dr. Kızılhan, kampta ziyaret ettiği bir Ezidi kadının kendisine, “Ciğerim yanıyor” diyor.  Dr. Kızılhan’ın ekibindeki bazı öğrenciler, hastanın ciğerinde sorun olabileceğini düşünüyor. Ancak kadının asıl amacı yakınlarını kaybetmesinden dolayı kalbinin çok kırıldığını belirtiyor.

Travmadan güce dönüşüm

20 yıldır Türkiye, Afganistan, Angola, Bosna, İran, Kürdistan, Irak, Rojava ve Suriye’de savaş bölgelerinde yaşayan ve çeşitli travma hastasıyla görüşen Kürt Prof. Can İlhan Kızılhan, “Ezidilerin yaşadıklarını hiçbir bölgede karşılaşmadım” dedi.

Dr. Can İlhan Kızılhan’ın, yardım ettiği ve geçen yıl Nobel Ödülünü alan Nadiya Murad’tır. Nadiya ile Duhok’taki kampta ilk karşılaştıklarında sürekli uyuduğunu ve ağladığını söyleyerek, “Şu andaki gücüne nasıl ulaştı? Eminim ta derinlerde bu güce sahiptir” diye konuştu.

Iraklıların yüzde 20’sinin ruhsal sorunu bulunuyor

Irak’ta uzun süren savaş ve iç çatışmalar, insanların üzerinde derin ruhsal izler bıraktı. New York Times’ın raporuna göre, Iraklıların yüzde 20’si psikolojik sorunlarla boğuşuyor. Çatışmaların sonunda hastaların yüzde 56’sında bedensel, yüzde 60’ında ruhsal sorun belirtileri bulunuyor. Dr. Kızılhan, Avrupa ülkelerine oranla Irak’ta ruhsal bunalım 2 kat daha fazla olduğunu söyledi.

Irak Sağlık Bakanlığı verilerine göre, ülkede 138 psikolog, 60 ise psikolojik danışman bulunuyor. 275 kişiye bir psikolog düşüyor. Duhok’taki kamplarda 250 bin savaş göçmeni bulunuyor. Ancak göçmenlere yardım edecek sadece bir klinik bulunuyor. Klinikte ise sınırlı sayıda danışman görev yapıyor.

/rudaw/