GÜNDEM KÜLTÜR SANAT

Subar Keyqubad : Kürdlerin Kadim İmparatorluğu: MEDİA-III

Medlerin Kültürel Mirası:

Medler, birçok konuda olduğu gibi kültürel ve sosyal yaşamları alanında da henüz tam anlamıyla çözülebilmiş değildir. Bu bağlamda Med mimarisi de kısır bir döngüde seyretmeye devam etmektedir. İran platosunda binlerce yıl devam eden araştırmalarda farklı uygarlıklara ait çok sayıda buluntular ele geçmiştir. Ancak burada hep hangileri Medler’e ait olabilir? diye bir soru ortaya çıkmaktadır. Bu sorunun cevabı hiçbir zaman net bir sonuca ulaşmamıştır.

Bunun yanın sıra merkezi Hemedan bölgesi olmak üzere Med yerleşmeleri üzerine yapılan araştırmalar bu uygarlığın mimari dokusunu kısmen ortaya koymuştur. Ayrıca Medler’in başkenti ve Persler’in yaz hükümet merkezi Ecbatana’da (Ekbatan), 19. ve 20. yy’da yapılan arkeolojik araştırmalarla Persepolis benzeri mimari kalıntılar ortaya çıkarılmış ve devamındaki çalışmalarla, kentin Med-Akhaimenid dönemi mimari yapısı gün yüzüne çıkarılmıştır.

Her ne kadar Herodotos, “Surlar öylesine düşünülmüş ki, her biri öbüründen bir savaş sahanlığı kadar yukarıdadır. Şüphesiz toprak da elverişliydi böyle bir yapı için, çünkü yokuştur, ama sanatın payı da büyüktür. Hepsi yedi surdur, sonuncusunun içinde kral sarayı ve hazine vardır. En büyük sur, aşağı yukarı Atina’nın çevresi kadardır. Birinci duvarın mazgalları beyazdır, ikincisinin kara, üçüncüsünün parlak kırmızı, dördüncü donuk mavi, beşinci reçine rengindedir. Böylece surların mazgalları bir renk sıralaması yapmış olur. Son ikisine gelince, birinin tahkimatı gümüş, öbürününki altın rengindedir. (Herodotos;2012: 58)” ifadeleriyle Hemedan şehrinin M.Ö. 9/8.yy’da Deiokes/Diyago tarafından kurulduğunu belirtse de, ilk kez M.Ö. 1100’de Asur kralı I. Tiglat Pilasar’a ait Asur tabletlerinde ‘Amadana’ şeklinde geçmiştir.

Eski dönemlere ait bir Pehlevi şiirine göre ‘Saru cem kard Behram kemer bast, Daraya Dar gerde ham avord’ yani Hegmatana Sarayı/Saru/Sarug’u Cemşid Pişdadi yaptırdı. Behmen İsfendiyar onun çevresine hisar yaptırdı, sonra Daryus III onu tamamlayıp bitirdi. 13. yüzyıl müverrihlerinden Zekeriyâ el-Kazvînî, Hemedan’ın ‘Hemdan b. Menuh b. Sam b. Nuh’ tarafından yapıldığı bilgisi kayıtlıdır.

Kemaleddîn Abdurrezzâk Semerkandî’nin 1475 tarihli “Mecmau’l-Bahreyn”ine göre, Nuh Tufanı’ndan kısa bir süre sonra Hz. Nuh’un torunlarından olan ‘Hemdan b. Felluc b. Sam b. Nuh’ bu şehri inşa ettirdi ve onun adı buraya verildi. Ancak  Süryani kaynaklarına göre ise ‘Kermis b. Helyemun’ adlı hükümdar bu şehri inşa etmiştir. Şehrin adı, Eski Farça’da ‘Hagmatana’, Eski Yunanca’da ‘Ekbatan’, Ermeni yazar Sebeus (7.yy) ‘Ehmedan’ ve diğer Ermeni yazar Musa Horeni’de (7/8.yy) ‘Ehmetan’ olarak geçmiştir.

Ecbatana, kuzey ve güney olmak üzere iki farklı bölümden oluşmaktadır. İkinci Ecbatana’nın ‘yedi duvarlı şehir’ olarak konik bir tepe üzerinde konumlandığı ve en üst konumdaki iç kalede Kraliyet Sarayı ve hazinelerin yer aldığı bilinmektedir. Bu konik tepenin çevresi binalarla birlikte güçlendirilmiş ve binaların çeşitli renklerde mazgallı siperlerle desteklendiği antik kaynaklardan anlaşılmaktadır.

Med İmparatorluğu’nun başkenti Ecbatana/Hamgmatanawd/Hemedan kalıntıları

Medler’den kalma altın rhyton. Hemedan. İran Ulusal Müzesi.

Med siyasi sürecine ve öncesine denk gelen ve Pers sanatının temelini teşkil eden ve İran’daki en erken sütunlu salon tiplerini oluşturan Hasanlu V-IV (M.Ö. 1500-1200/1100-800), Sagz-Abad (M.Ö. 1450-1200), Baba Jan (M.Ö. 1200/1100-800), Nush-i Jan I (M.Ö. 750-600), Ziwiye/Ziwiyeh (M.Ö. 8-7. yy), Godin Tepe II (M.Ö. 6. yy) ve Tepe Özbaki (M.Ö. 6. yy) yerleşimleri Batı İran-Hemedan bölgesinin anahtar yerleşimlerini oluşturmaktadır. Medler döneminden kalan seramikler ve bölgeye sonradan yerleşen Perslerce eklemeler yapılarak tekrardan kullanılan sütunlu salonların varlığı bu kapsamda dikkat çekicidir.

Med-Pers Sütunlu Salonları /Apadanalar

adanalar

Kerkenes Fildişi Mobilya Paneli / Kerkenes Dağı Kapı Girişi

Ziwiye Sütunlu Salonu /Godin Tepe’deki Med Sarayı’nın Planı

Godin Tepe Sütunlu Salonu Canlandırma

Nuşîcân Tepe’deki Med Sarayı’nın Görüntüsü

Benzer Haberler

Bahtiyar: Onlarda 40, Kürtlerde 500 yıllık tapu var

nupel haber

Kürt basını 121 yaşında

nupel haber

Abdullah Gül’den YSK kararına tepki: Yazık

nupel haber

Laricani: ABD’nin şartlarını kabul etmeyeceğiz

nupel haber

Japonya’da Kürtçe eğitim resmen başladı

nupel haber

Hatice Çevik: Suruç bana azmimi geri verdi

nupel haber